Thực hiện Quyết định số 386/QĐ-UBND về Đề án Phát triển quan hệ lao động giai đoạn 2021–2025, UBND xã Tiên Lãng tiếp tục thực hiện tốt vai trò của cấp chính quyền cơ sở – nơi gần dân nhất, gần doanh nghiệp nhất, trực tiếp nắm bắt biến động kinh tế – xã hội và là điểm chạm đầu tiên của mọi vấn đề phát sinh liên quan đến đời sống Nhân dân.

Trong bối cảnh thị trường lao động ngày càng năng động, quan hệ lao động chịu tác động mạnh mẽ của biến động kinh tế, điều chỉnh tiền lương, chi phí sinh hoạt tăng cao, cạnh tranh lao động giữa các địa phương, khu công nghiệp…, nhiệm vụ nắm tình hình doanh nghiệp, người lao động và phối hợp phòng ngừa, hỗ trợ giải quyết các xung đột lao động – đặc biệt là các vụ ngừng việc tập thể – trở nên đặc biệt quan trọng. Tranh chấp lao động, nhất là tranh chấp lao động tập thể, ngừng việc tập thể nếu không được giải quyết kịp thời, đúng pháp luật sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi người lao động, làm gián đoạn sản xuất – kinh doanh của doanh nghiệp, tác động đến an ninh trật tự, môi trường đầu tư và an sinh xã hội trên địa bàn.

Số lượng doanh nghiệp trên địa bàn đa dạng về loại hình và lĩnh vực hoạt động, tập trung vào các ngành: thương mại – dịch vụ, xây dựng, may mặc, da giày, sản xuất – chế biến giấy… Xã Tiên Lãng đang triển khai xây dựng hạ tầng Khu công nghiệp Tiên Thanh với diện tích 410 ha và dự kiến thành lập Cụm công nghiệp Quyết Tiến vào tháng 12 năm 2025, tạo thêm không gian và dư địa phát triển doanh nghiệp, việc làm. Lực lượng lao động khá dồi dào nhưng trình độ tay nghề không đồng đều, tỷ lệ lao động phổ thông còn cao. Nhiều doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp vừa và nhỏ, doanh nghiệp gia công, vệ tinh vẫn còn lúng túng trong việc xây dựng, hoàn thiện thiết chế quan hệ lao động, chưa có cán bộ chuyên trách về nhân sự, tiền lương, pháp luật lao động.

Tổ chức công đoàn trên địa bàn từng bước được củng cố, phát triển. Sau khi tổ chức mô hình chính quyền địa phương hai cấp, Công đoàn xã Tiên Lãng đã được thành lập lại vào tháng 9 năm 2025. Hiện trên địa bàn có hơn 40 công đoàn cơ sở với hơn 4.000 đoàn viên. Tuy nhiên, tỷ lệ doanh nghiệp có tổ chức công đoàn còn thấp so với tổng số doanh nghiệp đang hoạt động; nhiều doanh nghiệp sử dụng lao động nhưng chưa có tổ chức đại diện người lao động theo quy định.

Tranh chấp lao động cá nhân phát sinh chủ yếu liên quan đến chế độ tiền lương, tiền thưởng, chấm dứt hợp đồng lao động, bảo hiểm xã hội, kỷ luật lao động…. Tranh chấp lao động tập thể chưa nhiều nhưng tiềm ẩn phức tạp, nhất là tại các doanh nghiệp sử dụng nhiều lao động phổ thông, doanh nghiệp gia công, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài. Nguyên nhân thường gặp là: chậm trả lương, thay đổi kỳ hạn trả lương; nợ, chậm đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp; chưa công khai, minh bạch các chế độ, chính sách khi chuyển giao, sáp nhập doanh nghiệp; công tác đối thoại, thương lượng chưa được làm tốt từ đầu.

Trước khi thực hiện sáp nhập đơn vị hành chính, để giải quyết các vụ ngừng việc tập thể xảy ra, huyện Tiên Lãng thực hiện theo Quy chế phối hợp giữa Chủ tịch UBND huyện với Liên đoàn Lao động huyện trong giải quyết tranh chấp lao động tập thể, đình công. Sau khi thực hiện sáp nhập, tổ chức mô hình chính quyền địa phương 02 cấp, việc xây dựng Quy chế phối hợp mới ở cấp xã đang được tiếp tục hoàn thiện. Trước mắt, UBND xã giao nhiệm vụ cho các cơ quan, đơn vị liên quan chủ động phối hợp, thường xuyên trao đổi thông tin, báo cáo kịp thời UBND xã. UBND xã chỉ đạo chung, quyết định các giải pháp quan trọng, chịu trách nhiệm trước UBND thành phố về ổn định quan hệ lao động, trật tự an toàn xã hội trên địa bàn. Phòng Văn hóa – Xã hội chủ trì, phối hợp với các đơn vị liên quan theo dõi, kiểm tra, đánh giá tình hình thực hiện pháp luật lao động và quan hệ lao động tại các doanh nghiệp trên địa bàn; kịp thời tổng hợp, báo cáo tình hình tranh chấp lao động phát sinh trong doanh nghiệp. Công đoàn xã chủ động nắm bắt tình hình quan hệ lao động, đặc biệt tại các doanh nghiệp có nguy cơ xảy ra đình công, lãn công; đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người lao động; phối hợp tuyên truyền, vận động, tổ chức đối thoại giữa người lao động và người sử dụng lao động nhằm ngăn ngừa, hạn chế phát sinh đình công, lãn công trái quy định pháp luật; hướng dẫn người lao động thực hiện quyền đình công đúng trình tự, thủ tục. Công an xã chủ động nắm bắt tình hình, kịp thời phát hiện và ngăn ngừa, xử lý các tổ chức, cá nhân lợi dụng, kích động, xúi giục, lôi kéo người lao động gây mất an ninh trật tự, ảnh hưởng đến môi trường đầu tư, kinh doanh; tổ chức lực lượng phối hợp bảo đảm an ninh, trật tự, an toàn cho người và tài sản trên địa bàn. Phòng Kinh tế, Bảo hiểm xã hội khu vực tăng cường tiếp xúc, hỗ trợ doanh nghiệp ổn định sản xuất; cung cấp thông tin, kiểm tra, đôn đốc doanh nghiệp thực hiện các chế độ, chính sách; tham gia đối thoại, tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp.

Các lực lượng chức năng thường xuyên nắm tình hình thông qua hệ thống báo cáo của Công an xã, công đoàn, doanh nghiệp, đội ngũ hòa giải viên, cán bộ văn hóa – xã hội; đồng thời tiếp nhận thông tin, phản ánh, kiến nghị của người lao động qua nhiều kênh như: đường dây nóng, tiếp dân, các trang Zalo/Facebook “Phổ biến pháp luật TL”, hoạt động của Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể. UBND xã phối hợp tổ chức kiểm tra, giám sát việc chấp hành pháp luật lao động, BHXH, an toàn vệ sinh lao động tại các doanh nghiệp có nguy cơ cao, doanh nghiệp sử dụng nhiều lao động, doanh nghiệp nợ BHXH, các doanh nghiệp may mặc, da giày, dịch vụ… Qua đó, nhiều mâu thuẫn, bức xúc được phát hiện từ sớm, từ xa, chưa phát triển thành tranh chấp hoặc ngừng việc tập thể.

Để phòng ngừa tranh chấp lao động, chính quyền xã phối hợp hướng dẫn, đôn đốc doanh nghiệp thực hiện đối thoại định kỳ, thương lượng, ký kết và thực hiện thỏa ước lao động tập thể; xây dựng, sửa đổi nội quy lao động, quy chế trả lương, thưởng, định mức lao động công khai, minh bạch. Các đợt tuyên truyền, phổ biến pháp luật lao động cho người lao động và người sử dụng lao động được tổ chức lồng ghép với sinh hoạt tổ dân phố, khu dân cư, sinh hoạt công đoàn, hội nghị doanh nghiệp; đồng thời mở các lớp tập huấn cho cán bộ công đoàn, cán bộ nhân sự doanh nghiệp. Qua công tác kiểm tra, giám sát, UBND xã và các cơ quan liên quan yêu cầu doanh nghiệp khắc phục ngay vi phạm, tồn tại, nhất là về tiền lương, thời giờ làm việc, BHXH, an toàn vệ sinh lao động, đồng thời kiến nghị xử lý nghiêm các trường hợp cố tình vi phạm. Bên cạnh đó, xã tăng cường đối thoại, gặp gỡ giữa chính quyền với doanh nghiệp, công nhân lao động để chia sẻ thông tin, tháo gỡ khó khăn, hạn chế phát sinh tranh chấp.

CIRD