Trong bối cảnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, hội nhập kinh tế quốc tế diễn ra nhanh, việc xây dựng và thực hiện Đề án phát triển quan hệ lao động trên địa bàn là việc làm có ý nghĩa và rất đúng thời điểm. Nếu thực hiện tốt, Đề án sẽ góp phần khơi thông các nguồn lực phát triển, tăng cường năng lực cạnh tranh và thu hút đầu tư của địa phương, giữ vững an ninh, chính trị và trật tự xã hội.

Nội dung Đề án của các tỉnh/thành phố cần có các nhóm giải pháp chính sau:

(1). Nâng cao năng lực quản lý và hỗ trợ quan hệ lao động của cơ quan quản lý nhà nước về lao động. Nội dung chính của nhóm giải pháp này nhằm:

– Tập trung củng cố, tổ chức lại hệ thống tổ chức bộ máy làm công tác quản lý nhà nước về quan hệ lao động từ cấp tỉnh/thành phố tới cấp quận, huyện, bảo đảm có tổ chức, có nhân sự phù hợp để triển khai nhiệm vụ đặt ra ở từng giai đoạn.

– Xác định rõ chức năng, nhiệm vụ cho các cơ quan quản lý nhà nước về quan hệ lao động, ngoài công tác quản lý nhà nước còn thực hiện các hoạt động hỗ trợ các chủ thể trong doanh nghiệp xây dựng và phát triển quan hệ lao động.

– Cấu trúc lại cả về tổ chức và cơ chế hoạt động đối với các thiết chế về hòa giải, trọng tài, trong đó lấy trọng tâm tái cấu trúc hoạt động hòa giải để hỗ trợ phát triển quan hệ lao động.

(2). Tăng cường năng lực chủ thể quan hệ lao động. Nhóm giải pháp này tập trung củng cố tổ chức đại diện của tập thể lao động (công đoàn) và người sử dụng lao động, trong đó lấy trọng tâm là củng cố tổ chức công đoàn cơ sở và công đoàn cấp trên trực tiếp cơ sở để bảo đảm cho các tổ chức này thực sự đại diện, đủ năng lực và vị thế để đại diện cho các bên tham gia vào xây dựng mối quan hệ lao động hài hòa, ổn định và tiến bộ.

(3). Tạo lập và nâng cao hiệu quả hoạt động đối thoại, thương lượng và ký kết thỏa ước lao động tập thể. Nhóm giải pháp này tập trung cho triển khai có hiệu quả các quy định của Bộ luật Lao động năm 2019 về đối thoại, thương lượng và thỏa ước lao động tập thể, trong đó lấy trọng tâm là thí điểm thực hiện một số quy định mới về đối thoại, về sự hỗ trợ của cơ quan quản lý nhà nước về lao động đối với quá trình đối thoại, thương lượng, để trên cơ sở đó có căn cứ triển khai phù hợp với điều kiện thực tế.

(4). Thực hiện giảm thiểu tranh chấp lao động tập thể và đình công. Nhóm giải pháp tập trung vào các hoạt động hỗ trợ của cơ quan quản lý nhà nước về lao động đối với hai bên trong quan hệ lao động ở doanh nghiệp ngay từ khâu đối thoại, thương lượng để thiết lập mối quan hệ lao động hài hòa, ổn định, hạn chế các tranh chấp phát sinh. Đối với các tranh chấp lao động tập thể phát sinh, cần hướng tới việc xây dựng một quy trình giải quyết thống nhất, hiệu quả.

(5) Cải thiện môi trường kinh tế xã hội tác động đến quan hệ lao động. Nhóm giải pháp này hướng tới việc xây dựng và thực hiện các chính sách vĩ mô của Nhà nước và địa phương nhằm hỗ trợ cải thiện, từng bước nâng cao đời sống của người lao động, trong đó lấy trọng tâm vào việc thực hiện các chính sách về hỗ trợ nhà ở và các chương trình phúc lợi xã hội đối với người lao động, nhất là lao động làm việc trong các khu công nghiệp tập trung.

Quan hệ lao động trong kinh tế thị trường thông thường đề cập trực tiếp tới các nội dung cơ bản về: tổ chức đại diện của người lao động, của người sử dụng lao động; công tác quản lý nhà nước về quan hệ lao động; đối thoại tại nơi làm việc, thương lượng tập thể, ký kết thỏa ước lao động tập thể, giải quyết tranh chấp lao động và đình công; các cơ chế, thiết chế hỗ trợ, tham vấn hai bên, ba bên về quan hệ lao động. Theo đó, để tạo lập và phát triển hệ thống quan hệ lao động thì các nhiệm vụ, giải pháp đưa ra thông thường tập trung theo các nội dung chính nêu trên. Tuy nhiên, trước tình hình quan hệ lao động có nhiều diễn biến phức tạp, tranh chấp lao động, đình công không theo trình thủ tục luật định liên tục xảy ra, ngoài các nhiệm vụ, giải pháp về quan hệ lao động, Đề án cũng cần được đặt ra một số nhiệm vụ, giải pháp bổ sung như đào tạo, bồi dưỡng xây dựng giai cấp công nhân, phát triển tổ chức đoàn thể nhân dân trong doanh nghiệp, xây dựng quy hoạch phát triển khu công nghiệp, quản lý thu hút đầu tư… Điều này có tác dụng hỗ trợ tích cực cho giải quyết các vấn đề bức xúc của quan hệ lao động trong những giai đoạn nhất định. Trong dài hạn, việc duy trì các nội dung này thành các nhiệm vụ trọng tâm sẽ tạo ra sự phân tán, không tập trung nguồn lực cho giải quyết những nhiệm vụ giải pháp chính theo cơ chế quan hệ lao động trong kinh tế thị trường.

CIRD